Hành Trình Dinh Dưỡng Tỉnh Thức – Health Coach Nam Phương chia sẻ

GIỐNG LOÀI GIÀU LÒNG TRẮC ẨN
Chúng ta tập trung vào những video với chủ đề Khoa học về một Cuộc sống Ý nghĩa
được trình bày bởi Dacher Keltner – tác giả quyển sách Sinh ra để Thiện lương (Born to
Be Good) và Giám đốc Trung tâm Khoa học về tính Thiện (the Greater Good Science
Center). Trong bài phát biểu của mình, tiến sĩ Keltner thảo luận về nguồn gốc tiến hóa và
các cơ sở về sinh học hình thành nên lòng trắc ẩn của con người.
Dacher Keltner chỉ ra rằng: Sự mong manh, thương tổn của những đứa con đã biến đổi
những mối quan hệ giữa người với người, và khiến cho lòng trắc ẩn trở nên thiết yếu với
sự tồn tại của chúng ta.
Charles Darwin là một người cha hết mực thương yêu và gắn bó với con cái – những đứa trẻ
thực sự ngỗ nghịch. Khi con gái của ông qua đời ở tuổi lên 10, Darwin đã bắt đầu thấu hiểu sâu
sắc về vị trí của nỗi đau và lòng trắc ẩn trong những trải nghiệm đời người.
Điều đó dẫn dắt ông tới một nhận định trong cuốn sách Hậu duệ của loài người (The Descent of
Man): bản năng mạnh mẽ nhất của chúng ta chính là sự đồng cảm, đôi khi còn mạnh hơn cả
tính tư lợi. Và ông chỉ ra rằng nó được nhân rộng thông qua chọn lọc tự nhiên để “những thành
viên giàu lòng cảm thông nhất sẽ dung dưỡng con cái tốt nhất và phát triển một số lượng lớn
con cháu đời sau.”
Trong một khoản thời gian dài, luận điểm này đã bị khoa học tiến hóa lãng quên. Với tất cả
những điều khủng khiếp nhân loại đã gây ra cho nhau, làm sao chúng ta có thể tưởng tượng
được sự cảm thông là bản năng mạnh mẽ nhất của mình cơ chứ?
Câu trả lời nằm trong sự phụ thuộc và mong manh, dễ thương tổn của con cái chúng ta. Những
con tinh tinh non tự ăn uống, trẻ con loài người thì không thể. Tinh tinh non có thể tự ngồi,
nhưng nếu bạn cố dựng một em bé ngồi dậy, chúng sẽ té đập đầu! (do kích cỡ đầu quá to)
Đầu của con người cần phải lớn để chứa một bộ não lớn. Để những chiếc đầu lớn này có thể
chui khỏi tử cung của mẹ qua đường sinh nở – (đường sinh nở đã bị thu hẹp lại khi loài người
bắt đầu dáng đứng thẳng trên các xavan Châu Phi), những em bé được sinh ra khi chưa phát
triển hoàn toàn và phải phụ thuộc vào sự chăm sóc của mọi người.
Trên thực tế, những đứa trẻ loài người là sinh vật dễ tổn thương nhất trên Trái Đất. Và hiện
thực giản đơn đó thay đổi mọi thứ. Nó tái thiết lập cấu trúc xã hội, xây dựng mạng lưới hợp tác
cùng chăm sóc, và sắp xếp lại hệ thần kinh của chúng ta. Con người trở thành loài siêu-chămsóc, những hành động quan tâm giúp cải thiện sức khỏe thể chất và kéo dài tuổi thọ. Chúng ta
sinh ra để đối xử tốt với nhau.

Bạn có phải người “siêu trắc ẩn”?
Bạn có thể thấy sự kết nối tự nhiên và bản năng trắc ẩn trong cách mà não bộ chúng ta
phản ứng với nỗi đau. Ví dụ nếu tôi véo hay làm bỏng da của bạn, vùng đồi trước não bộ
của bạn sẽ sáng lên. Nhưng nó không chỉ phản ứng với nỗi đau của riêng bạn. Nếu bạn
thấy ai đó đang chịu đau đớn thì phản ứng ở phần vỏ não của bạn cũng sẽ sáng lên
tương tự. Chúng ta phản ứng với nỗi đau của người khác y như với nỗi đau của chính
mình. Bạn thấy không, chúng ta kết nối với nhau qua sợi dây đồng cảm.
Đó không phải là phần duy nhất của não bộ sáng lên khi chúng ta thấy nỗi khổ niềm đau.
Hạch hạnh nhân , phần não phụ trách phát hiện mối đe dọa, sẽ kích hoạt ngay. Điều
này giải thích tại sao con người hay lo lắng về những sự đau khổ sẽ xảy đến.
Một phần khác được kích hoạt – một bộ phận đã có từ lâu trong hệ thần kinh loài có vú,
được gọi là chất xám quanh cống não , nằm ở trung tâm của não bộ. Đối với động vật có
vú, khu vực này có liên quan đến hành vi nuôi dưỡng. Chúng ta không chỉ nhìn thấy nỗi
đau như một sự đe dọa. Mà theo bản năng chúng ta còn muốn giảm sự đau khổ đó qua
việc nuôi dưỡng.
Hãy cùng xem một ví dụ khác về cách mà cơ thể chúng ta kết nối bởi lòng trắc ẩn. Có
một bộ phận kỳ diệu nằm trong hệ thần kinh tự chủ , được gọi là dây thần kinh phế vị
(vagus nerve). Vagus trong tiếng Latin nghĩa là “lang thang”, và dây thần kinh phế vị đi
từ đỉnh tủy sống và “lang thang” khắp cơ thể của bạn. Nó đi qua các cơ ở cổ giúp bạn
gật đầu và hướng ánh nhìn về phía người khác, cũng như phát âm. Sau đó nó tiếp tục
giúp phối hợp sự tương tác giữa hơi thở và nhịp tim của bạn, rồi tiến vào lá lách và gan,
ở đây nó kiểm soát rất nhiều quá trình tiêu hóa. Các nghiên cứu hiện nay cho rằng dây
thần kinh phế vị có liên quan tới phản ứng mạnh hơn của hệ miễn dịch và điều chỉnh
phản ứng kích thích đối với bệnh tật.
Điều này làm cho dây thần kinh phế vị trở thành một trong những cầu nối Thân – Tâm
quan trọng trong hệ thần kinh của con người. Mỗi khi hít thở sâu, tim của bạn sẽ đập
chậm lại. Bạn sẽ thấy những người ném bóng chày thực hiện điều này, họ thở ra để giữ
bình tĩnh, chỉ trước khi họ bắt đầu cú ném. Dây thần kinh phế vị kiểm soát mối quan hệ
giữa hít thở và sự bình tâm.
Trong thí nghiệm, chúng tôi cho những người tham gia xem các tấm ảnh về sự đau khổ,
và nhận thấy rằng việc này đã kích hoạt dây thần kinh phế vị. Chúng tôi cũng biết được
nếu một người nào đó kể cho bạn nghe một trải nghiệm buồn, hoặc nói về ông bà của họ vừa qua đời, dây thần kinh phế vị của bạn sẽ sáng lên. Nếu họ kể cho bạn nghe một
câu chuyện truyền cảm hứng, dây thần kinh phế vị sáng lên . Bạn càng cảm nhận lòng
trắc ẩn sâu sắc thì dây thần kinh phế vị sẽ càng phản hồi mạnh mẽ hơn.
Chúng tôi cũng đưa những hình ảnh gợi lên niềm tự hào về trường cho các sinh viên
xem, như là Berkeley’s Sather Gate hay linh vật của trường, và nhận thấy rằng họ càng
cảm thấy tự hào bao nhiêu thì dây thần kinh phế vị càng phản ứng yếu đi bấy nhiêu. Tôi
đã rất ngạc nhiên vì điều này. Kết quả nhận được nói lên cho chúng ta biết, khi bạn cảm
thấy thần kinh phế vị phản ứng mạnh mẽ, nghĩa là bạn đang cảm thấy tình yêu thương
với những nhóm người khác nhau. Khi chúng ta được khuyến khích nhận diện những
cảm xúc mạnh chỉ hướng riêng với những người trong một nhóm, mà không hướng đến
các nhóm khác, thì dây thần kinh phế vị giảm dần phản ứng.
Chúng tôi cũng tìm ra rằng có những người có dây thần kinh phế vị hoạt động mạnh mẽ
– “vagal superstars”, như cách tôi hay gọi họ. Họ là những người có nhiều cảm xúc tích
cực trong cuộc sống hằng ngày, có mối quan hệ bạn bè vững mạnh, và sự hỗ trợ từ các
mối quan hệ xã hội. Những đứa trẻ lớp năm có thần kinh phế vị mạnh mẽ thường can
thiệp khi thấy một người bạn bị bắt nạt. Các em có xu hướng hợp tác nhiều hơn và sẽ
sẵn sàng dành thời gian nghỉ ngơi của mình để giúp bạn hoàn thành bài tập về nhà.
Có rất nhiều dữ liệu chỉ ra rằng chúng ta kết nối với nhau bằng sự quan tâm, biểu hiện
từ cấp độ sinh học ở những chất dẫn truyền thần kinh (neurochemical level). Chắc hẳn
nhiều bạn sẽ quen thuộc với cái tên oxytocin, một loại neuropeptide (một nhóm hợp
chất dẫn truyền thần kinh- ND) sẽ đi lên não và sau đó phân tán về các bộ phận trong
cơ thể nhờ vào dòng máu. Bạn có lẽ đã biết rằng cơ thể người mẹ giải phóng oxytocin
khi cho con bú, tương tự như khi những người yêu trao nhau một nụ hôn sâu.
Cũng có những nghiên cứu chỉ ra rằng, oxytocin thúc đẩy cả lòng vị tha. Nếu tặng cho
những người tham gia nghiên cứu 10 đô la và phun một ít oxytocin lên mũi họ, họ sẽ
chia sẻ số tiền này với những người lạ, còn nếu không phun thì họ sẽ không làm như
vậy. Đó là lý do vì sao oxytocin được nhà thần kinh học Paul Zak mệnh danh là “phân tử
đạo đức”
Làm sao để “lan truyền” lòng trắc ẩn?
Một nghiên cứu chỉ ra rằng, những người lạ khi nhận được tiền thường sẽ cho đi và xem
đó như món quà của họ. Sự hào phóng sẽ lan tỏa. Lòng tốt sẽ chỉ lan đi như lửa cháy.

Nhà nghiên cứu Nicholas Christakis và James Fowler đã nghiên cứu một cộng đồng ở
Massachusetts, và họ nhận ra rằng giữa những người trưởng thành với nhau, mọi thứ
đều có tính lây lan. Nếu hàng xóm ăn kiêng, bạn cũng ăn kiêng theo. Nếu một người
cách đó không xa hút thuốc, những người khác cũng sẽ hút, và cuối cùng thì bạn cũng sẽ
hút. Nếu bạn tức giận, nó sẽ lan tới đến gia đình của bạn và các mối quan hệ xã hội.
Nhưng những cảm xúc và hành vi tiêu cực có lan truyền nhanh hơn tích cực như một số
người vẫn thường nghĩ không? Câu trả lời từ nghiên cứu là không. Trên thực tế, cảm xúc
tích cực và đóng góp cho xã hội lan nhanh hơn bất kì điều gì. Chúng lan tỏa nhanh hơn
cảm xúc tiêu cực.
Có lẽ vì sự cho đi và chia sẻ luôn tạo ra những cảm giác đẹp. Một vài nghiên cứu đã chỉ
ra, giả dụ như nếu tôi chia sẻ những nguồn lợi của tôi với bạn bè, bộ não sẽ được kích
hoạt một sự tưởng thưởng nho nhỏ.
Ngoài ra, có bằng chứng đã nói, cảm xúc tốt đẹp thúc đẩy gắn kết trong quan hệ xã hội,
thậm chí là cầu nối cho những chia sẻ trong xã hội. Thí nghiệm của tôi đã cho thấy, nếu
bạn có thể khiến người khác cảm nhận được lòng trắc ẩn, họ sẽ bắt đầu cảm thấy sự kết
nối sâu sắc với những nhóm người khác nhau. Cụ thể hơn, họ sẽ cảm thấy đồng cảm và
chia sẻ tính nhân văn với những người thật sự đang cần, và những người dễ bị tổn
thương. Việc đào sâu vào cảm xúc này của lòng trắc ẩn khiến mọi người thêm hòa hợp
với những người ai đang cần sự trợ giúp và có thể mở rộng lòng vị tha với họ.
Sau cùng, có một hiệu ứng xã hội vô cùng quan trọng của lòng trắc ẩn. Hãy quay lại với
Darwin và thuyết tiến hóa. Để gen của bạn được di truyền đến các thế hệ kế tiếp, bạn
phải có những phẩm chất tạo nên sự hấp dẫn đối với nửa kia, theo ngôn ngữ của thuyết
tiến hóa, là người phối ngẫu.
Nhà nghiên cứu David Buss đã gây ra nhiều tranh cãi khi thực hiện cuộc khảo sát với
10,000 người từ 37 quốc gia khác nhau, những người dị tính ở độ tuổi trưởng thành
đang trong một mối quan hệ nghiêm túc. Và họ đã được hỏi: Điều gì là quan trọng nhất
đối với người bạn đời của bạn?
Sự khác biệt về giới tính đã gây chú ý cho nghiên cứu này. Phụ nữ quan tâm về triển
vọng tài chính của đàn ông nhiều hơn chiều ngược lại, vì vậy theo như nghiên cứu, phụ
nữ chú trọng hơn một chút tới các nguồn lực. Còn đàn ông, như loài vượn nguyên thủy,
lại quan tâm đến vẻ đẹp của người phụ nữ, nhiều hơn cách người nữ chú ý đến vẻ ngoài
của người nam.

Nhưng có một kết quả khác mà không ai nói tới, đó là: Sự tử tế được xem là tiêu chí
quan trọng nhất cho người bạn đời, và là yêu cầu chung ở cả 37 quốc gia này. Mọi người
đang tìm kiếm sự tử tế như một chiến lược chọn bạn phối ngẫu.
Vậy nên, bạn hãy quên hết những bạn đã được nói về lòng trắc ẩn – rằng là nó không hề
tự nhiên, nó là một cú lừa. Lòng trắc ẩn là tối thiết đối với lịch sử tiến hóa của con
người, nó xác định cho ta biết chúng ta là một loài, và nó đáp ứng những nhu cầu lớn
nhất cho mỗi cá nhân – để sinh tồn, kết nối, và tìm bạn tình trong đời sống.

 

Leave a Reply

Your email address will not be published.